Nota Sejarah Tingkatan 3 Bab 4 (Pentadbiran Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu)

CIKGU ONLINE – Berikut adalah “Nota Sejarah Tingkatan 3 Bab 4 (Pentadbiran Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu)” yang merangkumi sistem pemerintahan, perluasan kuasa British, dan pentadbiran di Perlis, Kedah, Kelantan, Terengganu, dan Johor. Nota ini disusun secara terperinci dan lengkap untuk memudahkan pemahaman pelajar.

Semoga nota ini dapat membantu para pelajar Tingkatan 3 dalam menguasai topik ini dengan lebih mudah dan berkesan. Nota ini juga sesuai digunakan sebagai rujukan guru dan ibu bapa dalam membimbing pembelajaran Sejarah di rumah. Selamat belajar!

Nota Sejarah Tingkatan 3 Bab 4 (Pentadbiran Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu)

4.1 Pemerintahan Kesultanan Melayu di Perlis, Kedah, Kelantan, Terengganu dan Johor

Sistem pemerintahan kesultanan merupakan sistem kerajaan terpenting yang membawa kemakmuran dalam kerajaan negeri-negeri Melayu iaitu Perlis, Kedah, Kelantan, Terengganu dan Johor. Ini kerana sistem pemerintahan ini diketuai oleh Sultan sebagai puncak kuasa dan kedaulatan yang dibantu oleh para pembesar.

Kerajaan Perlis

• Latar Belakang Pentadbiran
  • Wilayah terpisah dari Kedah pada tahun 1842.
  • Syed Hussin Jamalullail diiktiraf sebagai Raja Perlis dengan gelaran Phya Songkhram Rama Wichit Willis Asmara Phya Pelit.
  • Pengisytiharan diadakan di istana Arau.
  • Raja dibantu pembesar tempatan seperti Tuan Syed Abdullah (Raja Muda) dan Dato’ Arau (Perdana Menteri).
  • Dibahagikan kepada 22 Mukim.
• Hubungan Luar
  • Hubungan dengan Siam untuk tidak diganggu kuasa lain.
• Perundangan
  • Berasaskan Undang-Undang Kesultanan Kedah.
  • Pelaksanaanya menitikberatkan kebajikan rakyat.

Kesultanan Kedah

• Latar Belakang Pentadbiran
  • Diasaskan abad ke-7.
  • Pemerintah pertama ialah Sultan Mudzaffar Shah.
  • Pertapakan Islam pada abad ke-12 dengan pusat pemerintahan di Kota Bukit Meriam.
  • Diketuai oleh Sultan yang dibantu oleh para pembesar.
  • Wujud pembahagian wilayah, daerah dan mukim.
  • Wilayah diletakkan di bawah pengawasan pembesar daerah.
  • Mukim dikendalikan oleh penghulu.
• Hubungan Luar
  • Hubungan dengan Siam bagi mengelak ancaman Burma.
  • Hubungan dalam bentuk hubungan diplomatik, pentadbiran dan kewangan.
• Perundangan
  • Kanun Undang-Undang Kedah 1650 memberi hak kepada Raja.
  • Terdapat 5 bab undang-undang Kedah, antaranya Adat Kebesaran, Adat Meminang.

Kesultanan Kelantan

• Latar Belakang Pentadbiran
  • Long Yunus menyatukan Kelantan dengan gelaran Yang DiPertuan.
  • Bagi mengelak ancaman Terengganu, Sultan Muhammad I membuat persetiaan dengan Siam.
  • Maharaja Siam mengurniakan gelaran Phya Pipit Pakdi kepada Sultan Muhammad I.
  • Siam meluaskan pengaruhnya di Kelantan.
  • Sultan dibantu oleh pembesar.
  • Sistem ini dikenali Sistem Jemaah Menteri yang dibentuk oleh Sultan Muhammad II.
  • Dibahagi kepada tiga jajahan iaitu Selatan Batu Mekebang, Pasir Puteh dan Pasir Mas.
  • Tok Kweng mentadbir jajahan. Berperanan sebagai orang tengah antara penduduk dengan pembesar dan istana.
• Hubungan Luar
  • Hubungan dengan Siam dijalinkan semasa pemerintahan Sultan Muhammad I.
  • Hubungan dengan Terengganu, Kedah, Pattani dan negeri-negeri Melayu lain.
• Perundangan
  • Ikut undang-undang syarak semasa pemerintahan Sultan Muhammad II.
  • Membolehkan Kelantan aman dan makmur sebagai pusat perdagangan.

Kesultanan Terengganu

• Latar Belakang Pentadbiran
  • Diasaskan oleh Sultan Zainal Abidin I.
  • Negeri paling akhir menerima Penasihat British.
  • Sultan dibantu oleh pembesar sebagai penasihat.
  • Sistem penghulu diperkemas semasa pemerintahan Sultan Omar.
  • Terdapat pembesar bergelar Dato’ Mata-Mata yang bertugas menyambut pelawat dan orang kenamaan.
  • Sistem Jemaah Mesyuarat Kerajaan dibentuk bagi memutuskan hukuman atau pengisytiharan negeri. Anggotanya dikenali sebagai Ahli Mesyuarat.
• Hubungan Luar
  • Hubungan dengan Siam, Kelantan dan Pattani.
  • Negeri berdaulat diakui negeri lain.
• Perundangan
  • Prinsip keadilan Islam.
  • Tubuh Jabatan Mahkamah dengan Tengku Musa sebagai Ketua.
  • 1911, Undang-undang Bagi Diri Terengganu digubal.
  • Hakim dipilih dari individu berkelayakan dan luas pengetahuan agama.

Kesultanan Johor

• Latar Belakang Pentadbiran
  • Kesultanan Johor diperintah oleh keturunan Bendahara selepas berakhirnya jurai keturunan Sultan Melaka.
  • Konflik politik yang berlaku menyebabkan keturunan Temenggung Daeng Ibrahim menjadi pemerintah di Johor.
  • Kemudian diganti oleh anakanda baginda iaitu Daeng Abu Bakar yang menjadi Sultan Johor pada 1855.
  • Johor mengalami zaman pemodenan semasa pemerintahan Maharaja Abu Bakar.
  • Baginda mengasaskan sistem pentadbiran moden yang cekap dan berkesan.
  • Mewujudkan Majlis Jemaah Diraja Johor, Jemaah Menteri dan jabatan-jabatan kerajaan.
  • Pembesar kerajaan seperti Dato’ Seri Amar DIraja dan Dato’ Bentara Dalam bertanggungjawab membantu pemerintahan sultan.
  • Jawatan Menteri Besar dan Setiausaha Kerajaan diwujudkan bagi melicinkan pentadbiran.
• Hubungan Luar
  • Menjalinkan hubungan dengan Terengganu, Perak, Pahang dan Selangor.
  • Turut menjalin hubungan dengan Eropah dan Jepun.
  • Kuasa-kuasa ini mengiktiraf kedudukan Johor.
• Perundangan
  • Mengamalkan Undang-Undang Tubuh Kerajaan sebagai aturan dalam pemerintahan.

4.2 Perluasan Kuasa British di Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu

Faktor Perluasan Kuasa British

1. Kedudukan yang strategik
   • Kedudukan Kelantan dan Terengganu yang strategik kerana terletak di laluan perdagangan antara Siam dan Singapura.
   • Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu penting kepada perdagangan British.
2. Menghalang kemasukan kuasa Barat lain
   • British ingin menjadikan Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu sebagai penampan kuasa Barat lain meluaskan kuasa ke utara Tanah Melayu.
   • British ingin menghalang kemaraan Perancis, Jerman, Amerika Syarikat dan Rusia ke negeri-negeri Melayu Utara.
   • Kemaraan kuasa Barat yang ingin menguasai bahan mentah mencabar penguasaan British.
   • Jerman berusaha mendapatkan Pulau Langkawi.
   • Rusia ingin membuka petempatan di Ujung Salang.
   • Perancis meluas kuasa di Segenting Kra yang akan mengancam perdagangan dan kedudukan Singapura sebagai pelabuhan antarabangsa.
   • Amerika Syarikat berusaha meluaskan pengaruhnya di Terengganu.
3. Kemakmuran dan kekayaan hasil bumi
   • Hasil pertanian dan penternakan di Kedah dan Perlis menjadi sumber bekalan makanan penduduk Pulau Pinang.
   • Kelantan dan Terengganu penting dalam aktiviti pembuatan seperti pertukangan dan pembinaan kapal.
   • Kedua-dua negeri ini menjadi pembekal pelbagai barangan dagangan kepada pedagang Singapura.
4. Menghubungkan Burma dengan Pulau Pinang
   • British ingin membina jalan raya, kereta api dan telegraf di antara Burma dan Pulau Pinang.
   • Ini bertujuan supaya British mempunyai rangkaian perhubungan terus dengan India.
   • Ini sangat penting bagi perdagangan dan keselamatan British.
5. Beban orang putih
   • British menggunakan slogan ini untuk meluaskan kuasanya.
   • Ini kerana Siam telah melakukan kekejaman di Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu.

Strategi Perluasan Kuasa British

• British telah menggunakan strategi perjanjian untuk meluaskan kuasanya di Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu secara berperingkat-peringkat.
• British menggunakan kedudukannya di Pulau Pinang untuk memantau perkembangan di negeri-negeri Melayu sebelum bertindak mengadakan perjanjian dengan Siam.
• Negeri-negeri Melayu seperti Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu menghantar bunga emas dan perak setiap tiga tahun sekali sebagai tanda persahabatan.
• Tetapi Siam menganggapnya sebagai tanda pertuanan Siam serta kepatuhan kepada kuasa Siam.
• Pengaruh Siam ke atas negeri-negeri ini tidak menyenangkan British.
• British mahu memastikan laluan perdagangan antara India dan China selamat.
• British memilih strategi perjanjian kerana konfrantasi secara bersemuka merugikan.

Siri perjanjian perluasan kuasa British:

1. Perjanjian Burney 1826
   • Perjanjian antara British dengan Siam.
   • British mengiktiraf kedaulatan Siam ke atas Kedah.
   • Siam berjanji tidak akan menyerang Pulau Pinang dan Seberang Perai.
2. Perjanjian Sulit 1897 (British-Siam)
   • Ditandatangani pada 6 April 1897.
   • British mahu memastikan tiada kuasa lain meluaskan pengaruh ke atas Kedah, Terengganu dan Kelantan.
   • British mengakui pertuanan Siam ke atas negeri tersebut.
3. Perjanjian Sempadan 1899 (British-Siam)
   • Ditandatangani pada 29 November 1899.
   • Menetapkan sempadan Perak, Kelantan, Terengganu, Pahang dan Kedah.
   • Perjanjian ini dapat menyelesaikan masalah sempadan di antara Perak (British) dan Reman (Siam).
4. Perjanjian 1902 (Pengisytiharan British- Siam)
   • Ditandatangani pada 6 Oktober 1902.
   • Siam mengawal hubungan luar Kelantan dan Terengganu.
   • Negeri ini tidak boleh menyerahkan konsesi kepada kuasa asing tanpa izin Siam.
5. Perjanjian Bangkok 1909
   • Ditandatangani pada 10 Mac 1909 antara wakil British, Ralph Paget dengan wakil Siam, Putera Devawongse Vaeaprakar (Menteri Hal Ehwal Luar Siam).
   • Siam menyerahkan Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu kepada British.
   • Negeri-negeri tersebut menerima Penasihat British.
   • Perjanjian ini membuka laluan kepada British menguasai negara kita tanpa gangguan kuasa lain.

4.3 Peluasan Kuasa British di Johor

Faktor Perluasan Kuasa British:

1. Kedudukan Strategik
   • Johor terletak di selatan Semenanjung Tanah Melayu dan berhampiran dengan Singapura yang merupakan pusat perdagangan penting British.
   • Johor menguasai laluan perdagangan di Selat Melaka.
2. Kekayaan Hasil Bumi
   • Johor kaya dengan hasil bumi seperti gambir, lada hitam dan bijih timah.
   • British berminat untuk menguasai sumber ekonomi ini bagi kepentingan industri di Eropah.
3. Pelaburan British
   • Ramai pelabur Eropah melabur di Johor dalam sektor perlombongan dan perladangan.
   • British ingin melindungi kepentingan pelaburan mereka di Johor.
4. Persaingan dengan Belanda
   • British bimbang dengan pengaruh Belanda di Riau dan Sumatera yang berhampiran dengan Johor.
   • British ingin menguasai Johor bagi mengimbangi kuasa Belanda di rantau ini.
5. Dasar Campur Tangan British
   • British menggunakan alasan kelemahan pentadbiran dan masalah pertikaian takhta di Johor untuk campur tangan.
   • British ingin meluaskan pengaruh dan kuasanya di Johor.

Strategi Perluasan Kuasa British:

• British menggunakan strategi diplomasi dan perjanjian untuk meluaskan kuasanya di Johor.
• British menjalinkan hubungan baik dengan Temenggung Ibrahim dan kemudiannya dengan Sultan Abu Bakar.
• British menawarkan bantuan ketenteraan dan sokongan politik kepada Sultan Abu Bakar bagi mengukuhkan kedudukannya.
• British menandatangani perjanjian dengan Sultan Abu Bakar bagi mendapatkan konsesi ekonomi dan politik di Johor.

Perjanjian Penting:

1. Perjanjian 1855
   • Temenggung Ibrahim menyerahkan Johor kepada British kecuali Kesang.
   • Temenggung Ibrahim diiktiraf sebagai Maharaja Johor oleh British.
2. Perjanjian 1885
   • Sultan Abu Bakar menandatangani perjanjian persahabatan dengan British.
   • Johor menjadi negeri naungan British.
   • Sultan Abu Bakar bersetuju menerima seorang Ejen British.

4.4 Sistem Pentadbiran Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu

• Sistem pentadbiran di Perlis, Kedah, Kelantan dan Terengganu selepas campur tangan British dikenali sebagai Sistem Penasihat.
• Sultan menjadi ketua negeri tetapi kuasa sebenar terletak di tangan Penasihat British.
• Penasihat British menasihati Sultan dalam semua perkara kecuali hal ehwal agama Islam dan adat istiadat Melayu.
• Sistem Residen di Negeri-negeri Melayu Bersekutu tidak dilaksanakan di negeri-negeri ini.
• Johor mengamalkan sistem pentadbiran yang lebih moden berbanding negeri-negeri Melayu yang lain.
• Sultan Abu Bakar menggubal Undang-Undang Tubuh Kerajaan Johor pada tahun 1895.
• Undang-undang ini menjadi asas kepada sistem pentadbiran di Johor.
• Johor mempunyai sistem birokrasi yang tersusun dengan Majlis Mesyuarat Menteri dan jabatan-jabatan kerajaan.
• Walaupun Johor menerima Penasihat British, Sultan masih mempunyai kuasa dalam pentadbiran negeri.

Penutup

Itulah “Nota Sejarah Tingkatan 3 Bab 4 (Pentadbiran Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu)“. Semoga nota ini dapat membantu pelajar memahami dengan lebih jelas tentang sistem pemerintahan dan pentadbiran di negeri-negeri Melayu tidak bersekutu, serta faktor dan strategi perluasan kuasa British di negeri-negeri tersebut. Pelajar digalakkan untuk mengkaji lebih lanjut tentang topik ini melalui pembacaan buku teks, rujukan tambahan, dan perbincangan bersama guru dan rakan-rakan. Selamat maju jaya!