CIKGU ONLINE – Berikut adalah Nota Sejarah Tingkatan 3 Bab 8 (Kebijaksanaan Raja dan Pembesar Melayu Menangani Cabaran Barat). Nota ini merangkumi reaksi pemerintah negeri-negeri Melayu Utara dan Johor terhadap tindakan Barat, tindakan raja Melayu dalam menangani cabaran Barat, usaha pembesar Melayu dalam pemodenan negeri, dan keberkesanan peranan pemerintah tempatan dalam menangani cabaran tersebut.
Nota ini disediakan untuk membantu murid-murid Tingkatan 3 memahami dengan lebih mendalam tentang sejarah negara kita, khususnya bagaimana raja dan pembesar Melayu menggunakan kebijaksanaan mereka dalam menghadapi cabaran yang dibawa oleh kuasa Barat. Dengan memahami sejarah ini, kita dapat menghargai usaha dan pengorbanan pemimpin terdahulu dalam mempertahankan kedaulatan dan memajukan tanah air.
Diharapkan agar nota ini dapat dijadikan rujukan dan panduan kepada murid-murid dalam mempelajari topik ini. Semoga ia dapat membantu murid-murid menguasai isi kandungan bab ini dengan baik dan seterusnya mencapai kecemerlangan dalam peperiksaan.
Nota Sejarah Tingkatan 3 Bab 8 (Kebijaksanaan Raja dan Pembesar Melayu Menangani Cabaran Barat)
8.1 Reaksi Pemerintah Negeri-negeri Melayu Utara dan Johor Terhadap Tindakan Barat
Protokol Sempadan Perjanjian Bangkok 1909
- Garis sempadan antara Siam dan Tanah Melayu ditentukan berdasarkan legeh dan lembah sungai, bermula dari Sungai Perlis hingga ke muara Kuala Tabal.
- Pulau Langkawi dan pulau-pulau di bahagian selatan menjadi wilayah British, manakala Pulau Terutau dan pulau-pulau di bahagian utara menjadi milik Siam.
Reaksi Pemerintah Negeri-negeri Melayu Utara Terhadap Perjanjian Bangkok
- Perlis: Raja Syed Alwi Jamalullail membantah tindakan Siam mengambil wilayah Pujoh yang sebelum ini ditadbir oleh kerajaan Perlis melalui Penghulu Kuala Perlis dan dimasukkan ke dalam wilayah Setul.
- Kedah: Sultan Abdul Hamid Halim Shah meluahkan rasa tersinggung kerana tidak dibawa berunding dalam hal negeri Kedah kehilangan wilayah Sadao, Setul, Pulau Terutau, dan Butang. Baginda menegaskan bahawa sempadan baharu haruslah ditentukan mengikut kriteria sempadan yang sedia ada dan menyatakan kemurkaan baginda terhadap pihak yang “menjual negeri Kedah seperti menjual seekor kerbau”.
- Terengganu: Sultan Zainal Abidin III mengecam tindakan Siam yang melakukan perjanjian tanpa pengetahuan baginda. Baginda menegaskan bahawa Siam tidak berhak ke atas Terengganu dan menghantar bunga emas sebagai tanda persahabatan, namun tetap mengemukakan bantahan kepada Gabenor Negeri-negeri Selat pada 24 Mei 1909.
- Kelantan: Sultan Muhammad IV menolak perjanjian yang dibuat oleh J.S. Mason, wakil Siam, dengan British di Johor Bahru. Baginda kecewa dengan tindakan British menyerahkan wilayah Tabal, sebuah daerah di Kelantan yang dihuni oleh 15,000 orang Melayu, kepada Siam.
Kebijaksanaan Pemerintah Johor Menyekat Kemaraan British
- Temenggung Daeng Ibrahim menunjukkan kebijaksanaan dalam menyekat kemaraan British dengan membina jati diri sebagai pemerintah yang berdaulat.
- Baginda menjamin keselamatan perairan Johor dan Singapura, mendapat pedang keemasan daripada Ratu Victoria, mengasaskan Bandar Iskandar Puteri, dan memindahkan pusat pentadbiran Johor dari Teluk Belanga, Singapura ke Tanjung Puteri untuk mengelakkan tekanan British. Tanjung Puteri kemudiannya dijadikan ibu negeri Johor.
- Baginda memodenkan pentadbiran negeri dengan memperkukuhkan sistem tradisional dengan unsur baharu dari Barat, mewujudkan birokrasi moden, dan mengeksploitasi hasil hutan seperti getah perca yang menguntungkan dan dijual kepada pedagang British.
- Temenggung mengisytiharkan getah perca sebagai monopoli Johor dan memperkenalkan Sistem Kangcu untuk kemasukan orang Cina menguasai tanaman gambir dan lada hitam.
8.2 Tindakan Raja Melayu Menangani Cabaran Barat
1. Tuntutan Raja Melayu Melalui Durbar
- Raja-raja Melayu menjadi jurubicara dalam menyuarakan dan melindungi kepentingan bangsa Melayu.
- Durbar Kuala Lumpur 1903: Sultan Idris Murshidul Adzam Shah (Perak) mendesak agar kuasa institusi raja dikembalikan dan bilangan pegawai Melayu dalam perkhidmatan kerajaan ditambah serta dilantik ke jawatan yang lebih tinggi. Tuanku Muhammad ibni Yamtuan Antah (Negeri Sembilan) menuntut Bahasa Melayu dijadikan sebagai bahasa rasmi Persekutuan.
- Durbar Pekan, Pahang 1932: Sultan Iskandar Shah (Perak) mendesak agar kuasa pemerintahan dikembalikan kepada raja-raja Melayu.
- Durbar Klang, Selangor 1937: Tuanku Abdul Rahman (Negeri Sembilan) menggesa agar lebih banyak peluang pekerjaan diberikan kepada buruh dari Alam Melayu. Sultan Abu Bakar Riayatuddin Al-Muazzam Shah (Pahang) menyuarakan masalah orang Melayu yang kekurangan pekerjaan dan tanah.
- Durbar Seri Menanti 1939: Sultan Hisamuddin Alam Shah (Selangor) mencadangkan penubuhan Malay Girls College untuk meningkatkan taraf pendidikan kaum wanita.
2. Diplomasi Menangani Tekanan British
- Sultan Abu Bakar (Johor) hingga 1914: Baginda mengadakan hubungan baik dengan kerajaan Negeri-negeri Selat dan mengunjungi England untuk bertemu dengan Ratu Victoria. Hasil daripada diplomasi ini, baginda dianugerahkan gelaran Maharaja Johor pada tahun 1868 dan berjaya meredakan tekanan Gabenor Negeri-negeri Selat. Baginda juga menubuhkan Lembaga Penasihat Johor di London yang berperanan menasihati baginda dalam hal pentadbiran.
- Sultan Zainal Abidin III (Terengganu) hingga 1919: Baginda menunjukkan kebijaksanaan dalam rundingan dengan berangkat ke Singapura untuk berunding dengan Gabenor Negeri-negeri Selat selepas Perjanjian Bangkok. Baginda menandatangani Perjanjian British-Terengganu 1910 dengan syarat British mengakui Terengganu sebagai sebuah negeri yang merdeka.
3. Keengganan Pemerintah Menerima Penasihat British
- Perlis: British melantik Meadow Frost sebagai Penasihat British pada 15 Julai 1909. Perjanjian Perlis-British ditandatangani pada 28 April 1930, menjadikan Perlis negeri Melayu terakhir yang menerima naungan British. Perjanjian ini meningkatkan kawalan Penasihat British terhadap pentadbiran negeri melalui Majlis Mesyuarat Negeri Perlis.
- Kedah: British menghantar W.G. Maxwell sebagai Penasihat British pada tahun 1909. Tindakan ini menimbulkan pergeseran dengan Majlis Mesyuarat Negeri Kedah yang diterajui oleh Tunku Mahmud. Mereka menentang campur tangan Maxwell dalam urusan pentadbiran negeri. Konflik ini membawa kepada Perjanjian Kedah-British pada 1 November 1923. Walaupun menjadi naungan British, Kedah mengekalkan identitinya sebagai sebuah negeri Melayu dengan menggunakan Bahasa Melayu dalam pentadbiran dan perundangan, menggunakan kalender Hijrah, menjadikan hari Jumaat sebagai cuti umum, dan memberi keutamaan kepada pelantikan pegawai Melayu dalam pentadbiran.
- Kelantan: J.S. Mason dihantar ke Kelantan sebagai Penasihat British. Perjanjian pada tahun 1910 mewajibkan Sultan Kelantan mengikut dan melaksanakan nasihat Penasihat British dalam semua perkara kecuali hal agama Islam dan adat Melayu.
- Terengganu: Pada awalnya, Terengganu hanya menerima wakil British yang tidak mempunyai kuasa dalam pentadbiran (1910). Selepas kemangkatan Sultan Zainal Abidin III dan pewarisan takhta oleh Sultan Muhammad II, Perjanjian Terengganu-British ditandatangani pada 24 Mei 1919. Perjanjian ini menukarkan wakil British kepada Penasihat British, J.L. Humphreys. Namun, Sultan Muhammad II lebih cenderung berunding dengan pembesar menyebabkan baginda diturunkan takhta pada tahun 1920 dan digantikan oleh Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah.
4. Menggubal Undang-undang Tubuh
- Johor: Sultan Abu Bakar menggubal Undang-undang Tubuh Johor pada 14 April 1895, menjadikan Johor negeri Melayu pertama yang mengamalkan sistem raja berperlembagaan yang berunsur demokratik. Undang-undang ini mengimbangi kuasa British, mempertahankan identiti negeri Johor, dan membentuk kerajaan yang berteraskan demokrasi. Beberapa perkara penting dalam Undang-undang Tubuh Johor termasuklah:
- Sultan sebagai ketua negeri dibantu oleh Menteri Besar dan Jemaah Menteri.
- Kewujudan Jemaah Pangkuan Kerajaan yang bertanggungjawab sekiranya Sultan mangkat atau tidak berupaya memerintah.
- Larangan menyerahkan negeri kepada kuasa asing.
- Jemaah Menteri terdiri daripada orang Melayu, rakyat Johor, dan beragama Islam.
- Islam sebagai agama negeri Johor selama-lamanya.
- Terengganu: Sultan Zainal Abidin III menggubal Undang-undang Tubuh Terengganu pada 2 November 1911. Undang-undang ini bertujuan untuk memantapkan pentadbiran, memelihara kedaulatan negeri, mengukuhkan perpaduan, dan menghalang campur tangan kuasa asing. Antara perkara penting yang terkandung dalam Undang-undang Tubuh Terengganu ialah:
- Terengganu sebagai sebuah Kerajaan Melayu Islam.
- Asas perundangan negeri ialah hukum Islam.
- Larangan menyerahkan negeri kepada kuasa asing.
- Sekiranya Sultan menyerahkan negeri kepada kuasa asing, baginda hendaklah turun takhta.
- Menteri Besar mestilah beragama Islam dan rakyat Terengganu.
- Ahli Mesyuarat Negeri boleh terdiri daripada bukan Islam tetapi mestilah rakyat Terengganu.
5. Raja Menerajui Pemodenan Negeri
- Johor: Sultan Abu Bakar, dengan kerjasama Majlis Jemaah Menteri, meneruskan pemodenan pentadbiran yang telah dimulakan oleh Temenggung Daeng Ibrahim. Baginda bekerjasama dengan pembesar yang berwibawa untuk menubuhkan pelbagai jabatan yang mengurus pembangunan rakyat dan negeri secara cekap dan berkesan, sehingga British tiada ruang untuk campur tangan.
- Kedah: Sultan Abdul Hamid Halim Shah, yang dikenali sebagai Bapa Kedah Moden, dibantu oleh pembesar negeri dalam memodenkan Kedah. Pada abad ke-19, beberapa jabatan telah ditubuhkan, antaranya Jabatan Perbendaharaan, Tanah dan Ukur, Audit, Pejabat Besar Pos dan Telekom, Mahkamah Keadilan, dan Pasukan Polis Kedah.
- Terengganu: Sultan Zainal Abidin III, bersama Yang Dipertuan Muda Tengku Muhammad, menubuhkan Jemaah Mesyuarat Kerajaan dan Jemaah Menteri pada tahun 1912. Beberapa jabatan kerajaan turut ditubuhkan, seperti Pejabat Setiausaha Kerajaan, Perbendaharaan, Pesuruhjaya Keadilan, Agama dan Pelajaran, Kerja Raya, dan Pesuruhjaya Hutan.
8.3 Usaha Pembesar Melayu dalam Pemodenan Negeri
1. Pembangunan Sosioekonomi
- Long Jaafar (Larut): Memperkenalkan negeri Melayu di pasaran dunia sebagai pengeluar utama bijih timah. Beliau juga menggalakkan penubuhan pusat pengajian agama dan membina Sekolah Melayu Matang pada tahun 1826 untuk memberikan pendidikan kepada anak-anak tempatan.
- Tengku Menteri Ngah Ibrahim (Larut): Bertemu dengan Sultan Abu Bakar untuk mempelajari sistem pentadbiran moden bagi memajukan Larut. Malangnya, beliau dibuang negeri ke Pulau Seychelles akibat perselisihan faham dengan British.
2. Pembangunan Pertanian
- Wan Muhammad Saman (Kedah): Dikenali sebagai Tokoh Pembangunan Negeri Kedah. Beliau membina terusan dari Alor Setar ke kaki Gunung Jerai, Gurun, yang dikenali sebagai Terusan Wan Muhammad Saman. Terusan ini membuka banyak tanah untuk tanaman padi.
3. Pembangunan Bandar
- Dato’ Muhammad Salleh bin Perang (Johor): Melukis peta lengkap pertama Johor yang memudahkan kerajaan merancang pembangunan pertanian, perbandaran, dan sistem perhubungan. Beliau juga terlibat dalam pembukaan Bandar Maharani (Muar), Endau, dan Bandar Penggaram (Batu Pahat).
4. Pentadbiran dan Pendidikan
- Dato’ Jaafar bin Muhammad (Johor): Mengarahkan bendera Union Jack dikibarkan lebih rendah daripada bendera Johor, memartabatkan Bahasa Melayu dalam penulisan surat rasmi kerajaan, dan mewajibkan pegawai British memakai pakaian rasmi Johor.
- Dato’ Abdul Rahman bin Andak (Johor): Mematahkan usaha peluasan kuasa British menyebabkan beliau dibersarakan daripada pentadbiran Johor atas desakan British. Beliau juga merupakan perintis penubuhan Pakatan Belajar Mengajar Pengetahuan Bahasa pada tahun 1888, sebuah badan persuratan terulung pada ketika itu.
- Dato’ Muhammad Ibrahim Munsyi (Johor): Menubuhkan Jabatan Pelajaran pada tahun 1883, membina sekolah di Johor, menubuhkan Jawatankuasa Pelajaran Negeri, dan mendesak agar pendidikan diwajibkan kepada kanak-kanak Johor.
- Syeikhul Islam Terengganu: Memberi nasihat dan semangat perjuangan kepada sultan dalam menentang peluasan kuasa British di Terengganu.
5. Ahli Majlis Mesyuarat Persekutuan
- Dato’ Abdullah Haji Dahan dan Raja Chulan: Menuntut pembentukan Rejimen Askar Melayu Diraja untuk menjaga keselamatan bangsa Melayu dan mendesak British membuka lebih banyak peluang kepada anak-anak watan dalam perkhidmatan awam.
6. Kepimpinan Tempatan di Sarawak dan Sabah
- Datuk Halim Imam Abang Haji Murshidi (Sarawak): Bersama Datuk Patinggi Abang Haji Abdillah dan Abang Haji Bolhassan, menubuhkan sekolah khas untuk kaum wanita mempelajari ilmu agama yang dikenali sebagai Sekolah Kajang pada tahun 1925. Beliau juga berkhidmat sebagai Datuk Hakim dan Ahli Majlis Tertinggi, Majlis Negeri Sarawak pada tahun 1932. Beliau kemudiannya dianugerahkan gelaran Datu Imam dan mengasaskan Majlis Syuyukh Islam yang kemudiannya dikenali sebagai Majlis Islam Sarawak.
- OKK Haji Mohammad Arshad (Sabah): Bertanggungjawab menjaga keamanan, mengutip cukai, dan mengurus hal ehwal penduduk tempatan.
8.4 Keberkesanan Peranan Pemerintah Tempatan dalam Menangani Cabaran Barat
- Kemakmuran Negeri: Usaha raja dan pembesar Melayu berjaya mengekalkan kemakmuran negeri-negeri Melayu.
- Melambatkan Peluasan Kuasa British: Kebijaksanaan mereka berjaya melambatkan peluasan kuasa British di Tanah Melayu.
- Kemajuan Pendidikan: Pelbagai inisiatif telah dijalankan untuk memajukan pendidikan anak-anak Melayu.
- Penubuhan Rejimen Askar Melayu Diraja: Penubuhan pasukan tentera ini adalah untuk menjaga keselamatan Tanah Melayu.
- Pegawai Tadbir Melayu: Lebih ramai orang Melayu dilantik sebagai pegawai tadbir.
- Mempertahankan Institusi Beraja: Institusi beraja berjaya dipertahankan sebagai lambang kedaulatan negeri-negeri Melayu.
Penutup
Itulah Nota Sejarah Tingkatan 3 Bab 8 (Kebijaksanaan Raja dan Pembesar Melayu Menangani Cabaran Barat). Semoga nota ringkas ini dapat membantu murid-murid memahami dengan lebih jelas tentang bagaimana raja dan pembesar Melayu menggunakan pelbagai strategi untuk menangani cabaran yang dibawa oleh kuasa Barat. Semoga perjuangan dan kebijaksanaan mereka menjadi inspirasi kepada generasi kini dalam mempertahankan kedaulatan dan memajukan negara.
